เหล้าอุเรณูนคร (2557)

เหล้าอุเรณูนคร: รสชาติพื้นถิ่นจากใจชาวภูไท

การเดินทางครั้งล่าสุดของผม Mr.Hotsia มาสู่ดินแดนริมฝั่งแม่น้ำโขงที่จังหวัด นครพนม โดยเฉพาะที่อำเภอเรณูนคร ทำให้ผมได้สัมผัสกับวัฒนธรรมการดื่มเหล้าพื้นบ้านอย่างแท้จริง นั่นคือ “เหล้าอุ” หรือที่คนท้องถิ่นเรียกกันติดปากว่า “ดูดอุ” ซึ่งเป็นเหล้าพื้นเมืองของชาวภูไทดั้งเดิมที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นี้มายาวนาน

เหล้าอุไม่ได้เป็นเพียงเครื่องดื่มแต่เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีและชีวิตความเป็นอยู่ของชาวเรณูนคร คุณสุรินทร์ ภาคศิริ เคยแต่งเพลง “หนาวลมที่เรณู” ขึ้นในปี พ.ศ. 2513 ที่มีท่อนหนึ่งร้องว่า “ผ้าผวยร้อยผืน ไม่ชื่นเหมือนน้องอยู่ใกล้ ดูดอุร้อยไห ไม่คลายหนาวได้หรอกหนา” ซึ่งคำว่า “ดูดอุ” ก็คือการดื่มเหล้าอุนี้เอง อีกทั้งเพลงนี้ยังบอกเล่าความรู้สึกของคนที่ห่างไกลคนรัก แต่ยังยังคงต้องพึ่งเหล้าอุให้คลายหนาวในใจ

ประสบการณ์จริงกับเหล้าอุในปี 2557

เมื่อมาถึงเรณูนครในปี 2557 ผมได้เห็นการเปลี่ยนแปลงของเหล้าอุจากที่เคยทำกันแบบบ้านๆ ในงานรื่นเริงประจำหมู่บ้านหรือเลี้ยงแขกที่มาช่วยงานเก็บเกี่ยว ขยับตัวเองขึ้นมาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ขายในตลาดอย่างเป็นเรื่องเป็นราว มีการบรรจุขวดและหมักเหล้าเป็นร้อยไห ซึ่งสะอาดและน่าลองมาก เพราะหลายคนที่มาเยือนที่นี่ก็อยากลิ้มลองเหล้าพื้นเมืองแท้ๆ สักครั้ง

วิธีดื่มเหล้าอุของชาวบ้านที่ผมเห็นและได้ลองตามก็คือ จะเปิดไหเหล้าออก เติมน้ำสะอาดให้เต็มแล้วทิ้งไว้สักพัก บางร้านแนะนำให้เติมเบียร์ลงไปด้วยเพื่อให้รสชาติกลมกล่อมขึ้น พร้อมกับให้หลอดไม้ไผ่สำหรับดูดเหล้าอุที่หมักในไหนี้โดยตรง เป็นประสบการณ์ที่แปลกใหม่และเข้ากับวิถีชาวภูไทในพื้นที่นี้อย่างลึกซึ้ง

ผมเองไม่เคยดื่มเหล้าอุมาก่อน แต่ก็ได้ลองดูดอุครั้งแรกพร้อมกับชาวบ้านที่นี่ บอกเลยว่ารสชาติและความรู้สึกที่ได้จากเหล้าอุไม่ใช่เมาคลุ้มเมาคลั่งแบบเหล้าทั่วไป แต่เป็นการดื่มที่ทำให้รู้สึกอบอุ่น คลายหนาวในร่างกาย เหมือนกับที่เพลง “หนาวลมที่เรณู” ได้กล่าวไว้จริงๆ

เหล้าอุ: ภูมิปัญญาของชาวภูไท ข้ามประเทศและวัฒนธรรม

เหล้าอุเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาของชาวภูไท ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีถิ่นฐานดั้งเดิมตั้งแต่ตอนใต้ของจีน ผ่านลาว เวียดนาม และมาตั้งถิ่นฐานในภาคอีสานของไทย โดยเฉพาะที่อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนมที่ถือเป็นแหล่งผลิตเหล้าอุที่มีชื่อเสียง

ผมเคยเห็นเหล้าอุในหลายจังหวัดของไทยและประเทศเพื่อนบ้านอย่างลาว ก็พบว่าการดื่มเหล้าอุแบบเติมน้ำแล้วดูดผ่านหลอดไม้ไผ่เป็นธรรมเนียมที่เหมือนกัน ส่วนรสชาติก็มีความแตกต่างกันตามสูตรและส่วนผสมของแต่ละท้องถิ่น

สำหรับเหล้าอุที่ขายในนครพนมในวันนี้ จะเป็นแบบที่นักท่องเที่ยวสามารถซื้อกลับบ้านได้ และสามารถเติมน้ำแล้วรอให้เซ็ตตัวก่อนดูดดื่มได้เลย ต่างจากเหล้าอุของแท้ที่ทำตามประเพณีในงานเฉลิมฉลองซึ่งมักไม่ต้องเติมน้ำเลย

ส่วนผสมและกรรมวิธีการหมักเหล้าอุ

ส่วนผสมของเหล้าอุที่ชาวภูไทใช้กันอย่างดั้งเดิมประกอบด้วยข้าวสาร กระเทียม ข่า รากมะพร้าว หมากแห้ง พริกไทย หัวเชื้อเก่า หัวหวายแห้ง และเตยหอม เป็นต้น ซึ่งวัตถุดิบเหล่านี้ล้วนเป็นของดีจากธรรมชาติ มีคุณสมบัติช่วยให้เหล้ามีกลิ่นหอมและรสชาติเป็นเอกลักษณ์

ที่ผมรู้สึกแปลกใจและสงสัยมากคือ บางครั้งเหล้าอุที่ขายจะมีข้าวเปลือกผสมอยู่ด้วย ซึ่งผมยังไม่แน่ใจว่ามีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์หรือเป็นสูตรเฉพาะของชาวบ้านในยุคปัจจุบัน แต่สิ่งหนึ่งที่แน่นอนคือเหล้าอุที่นี่ไม่ใช่แค่เครื่องดื่ม มันคือวัฒนธรรมและการเล่าเรื่องของชาวภูไทในเรณูนคร

นครพนม: เมืองริมโขงที่เต็มไปด้วยเสน่ห์ท้องถิ่น

นครพนมไม่ได้มีดีแค่พระธาตุพนมที่เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวพุทธเท่านั้น แต่ยังเป็นเมืองที่เปิดรับวัฒนธรรมหลากหลายจากฝั่งลาวและเวียดนาม ผ่านการค้าขายและความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ เช่นเดียวกับที่สะพานข้ามแม่น้ำโขงแห่งที่ 3 ที่เชื่อมต่อไทย-ลาว ที่อำเภอเมืองนครพนมกับเมืองท่าแขกในลาว ซึ่งผมได้เขียนเล่าไว้ในบทความ สะพานข้ามแม่น้ำโขงไทยแห่งที่ 3 นครพนม ท่าแขก ที่นี่ทำให้การเดินทางระหว่างสองประเทศสะดวกขึ้นและเปิดโอกาสให้เราได้สัมผัสกับวิถีชีวิตที่หลากหลายมากขึ้น

ผมยังชอบเดินเล่นริมแม่น้ำโขงมองฝั่งลาวซึ่งเป็นภูเขาหินปูนทอดยาวสวยงาม และได้แวะชิมอาหารเวียดนามที่ผสมผสานอยู่ในนครพนม เช่น ข้าวเกรียบปากหม้อ และผัดไทยสไตล์นครพนม ที่หาได้ง่ายรอบเมืองโดยเฉพาะบนถนนเลียบแม่น้ำโขงใกล้หอนาฬิกาในโซนถนนคนเดิน ถนนคนเดินนครพนม ที่นี่มีร้านอาหารและบรรยากาศชิลๆ เหมาะแก่การพักผ่อนหลังจากเที่ยวชมวัดวาอารามและสถานที่สำคัญต่างๆ เช่น พระธาตุพนม นั่นเอง

คำแนะนำสำหรับนักท่องเที่ยวที่อยากลองเหล้าอุ

ถ้าคุณอยากสัมผัสรสชาติแท้ของเหล้าอุ ผมแนะนำให้ไปที่เรณูนครในช่วงเทศกาลหรืองานประจำปีของหมู่บ้าน เพราะจะได้เห็นการทำเหล้าอุแบบดั้งเดิมและร่วมชิมกับชาวบ้านอย่างสนุกสนาน แต่ถ้าไม่มีโอกาสในช่วงนั้น เหล้าอุที่บรรจุขวดในตลาดก็เป็นทางเลือกที่ดีสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป

อย่างไรก็ตาม อย่าลืมว่าการดื่มเหล้าอุไม่ใช่เพื่อเมาให้หนัก แต่เป็นการเรียนรู้วัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชุมชนท้องถิ่นจริงๆ การได้ดื่มเหล้าอุกับชาวบ้านจะทำให้คุณเข้าใจมากขึ้นถึงความอบอุ่นและความเรียบง่ายในชีวิตประจำวันของคนเรณูนคร

สำหรับใครที่วางแผนมาเยือนนครพนม อย่าลืมแวะชิม อาหารเวียดนาม อร่อยๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ของเมืองนี้ พร้อมกับเดินชมตลาดริมโขงและสัมผัสวิถีชีวิตสองฝั่งแม่น้ำโขงที่ไม่เหมือนใครครับ

Mr.Hotsia ได้บันทึกความประทับใจเหล่านี้ไว้ในใจ ตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้ลิ้มลอง “ดูดอุ” เหล้าอุเรณูนครที่กลั่นกรองทั้งกลิ่นไอวัฒนธรรมและความผูกพันของชาวภูไทที่นี่ หากคุณมีโอกาสมาเยือนจังหวัดนครพนม อย่าพลาดที่จะลองเหล้าอุและสัมผัสวิถีชีวิตท้องถิ่นที่ไม่เหมือนใครนี้ด้วยตัวเองครับ